رشادت‌های ارامنه در جنگ جهانی دوم

ایران آرمنیا – سايت رسمى سازمان پيمان ضدهوايى به مناسبت جشن پايان جنگ جهانى دوم مقاله‌اى در باره نقش ارمنستان در این رویداد تاریخی منتشر كرده است. اين مقاله با جمله معروف گئورگى ژوكوف، مارشال اتحاد شوروى در باره ارامنه شروع مى شود: «يك پنجم از سكنه ارمنستان به جبهه عزيمت كرده و از سرباز تا مارشال در جنگ عليه فاشيزم نام خود را جاودانه ساخته اند.»

جنگ جهانى دوم براى ارامنه و ديگر جمهورى‌هاى شوروى دور از انتظار بود. آنان فقط بيست سال بود كه از دشوارى‌هاى اوايل قرن بيستم خلاصى يافته و سازندگى صنايع و كشاورزى كشورهاى خود را آغاز كرده بودند. ارمنستان بيش از همه به صلح و ثبات احتياج داشت، با این حال اقشار مختلف كشور از روستايى گرفته تا كارگر، دانشجو و مهندس در صفوف ارتش سرخ به جبهه اعزام شدند. بيش از سيصد هزار نفر از سكنه جمهورى ارمنستان و دويست هزار نفر از ارامنه ديگر جمهورى‌هاى شوروى به جبهه هاى جنگ اعزام شدند. يكصد هزار نفر از ارامنه ساكن كشورهاى عضو جبهه ضدفاشيستى  منجمله از فرانسه و آمريكا نيز در اين جنگ شركت داشتند.

دويست هزار نفر از سكنه ارمنستان، يعنى حدود يك هفتم از جمعيت كشور در اين جنگ قربانى شدند. ارامنه در شش لشکر ارتش سرخ حضور داشتند و فرماندهان معروفى از جمله مارشال هوانس باغراميان و هامازاسب باباجانيان در این نبرد حاضر بودند. اين لشکرها در استالينگراد، بلاروس، شبه جزيره بالتيك و ايران حضور داشته‌اند. هشتاد و نهمين هنگ موتورى ارامنه بنام تامانيان در جبهه هاى قفقاز، سواستابول، بالاكلاوا و گيرچى حاضر بوده است. اين هنگ به فرماندهى سرلشکر نيوير سافاريان از مرزهاى شوروى وارد لهستان شده و سپس در بهار سال ١٩٤٥ وارد برلين شد. اين هنگ براى رشادت‌هاى خود در فتح برلين به نشان درجه دو كوتوزوف نايل آمده و مزار سربازان قربانى شده اين هنگ در بالاكلاوا قرار دارد.

هنگ ارامنه در جنگ گيرچى و شبه جزيره كريمه نيز شركت داشته است. هنگ ٤٠٨ متشكل از ارامنه نيز در جنگ هاى نووراسيسك و دوآپسه و البا شركت داشته‌اند. هنگ ٤٠٩ در جنگ هاى گيرووگراد، براديسلاوا، چچن، اينگوشيا، استاوروپول، كراسنودار و مرز تركيه شركت داشته است. آنان در جنگ براتيسلاوا، مجارستان و وين نيز حاضر بوده‌اند. هنگ ٢٦١ نيز در مرز با تركيه جنگيده است. ارامنه در سرتاسر جبهه‌هاى مرز شوروى حضور داشته و با فرماندهى مارشال باغراميان در جبهه جنوب غربى پايتخت از مسكو دفاع كرده‌اند.

سى هزار نفر از ارامنه در جنگ استالينگراد شركت كرده و يك سوم آنان قربانى شده‌اند. ده هزار نظامى ارمنى در جنگ كورسك با فرماندهى مارشال نيروى هوايى آرمناك سرگئي خان پرى خودياكوف شركت داشته‌اند. چهل و پنج هزار نفر از ارامنه در دفاع از بلاروس، اوكراين، قفقاز، گيرچى و كريمه قربانى شده‌اند. رزمندگان ارمنى در فتح برلين حضور داشته و با رقص معروف سنتى كوچارى اين پيروزى را جشن گرفته اند.

مارشال‌هاى معروف ارمنى ارتش سرخ شوروى عبارتند از هوانس باغراميان، دريادار ايوان هوانس ايساهاكيان ايساكوف، هامازاسب باباجانيان، سرگئى آگانوف و مارشال نيروى هوايى سرگئى خودياكوف. مارشال باغراميان فرمانده جبهه اول بالتيك و سپس بلاروس بوده است. هشتاد و سه تن از افسران ارامنه در پايان جنگ به درجه اميرى ارتش نايل آمده‌اند. سه تن از ژنرال هاى ارامنه فرمانده لشکر و سه تن فرمانده سپاه بوده‌اند. در پايان جنگ شصت و شش هزار نظامى ارمنى هداياى مختلف دريافت كرده و ١٠٧ نفر مدال رشادت دريافت كرده‌اند. ارمنستان از نظر تعداد مدال رشادت در ميان پانزده جمهورى سابق شوروى رتبه ششم را دارد.

ارامنه به غير از حضور در جنگ‌هاى رسمى و آكادميك در جنگ‌هاى شهرى و چريكى عليه اشغالگران هيتلرى نيز شركت داشته‌اند. در گردان چريكى آلكساندر قازاريان از ارامنه فرانسه ١٢٠٠ داوطلب وجود داشت و ميساك مانوشيان عضو جنبش مقاومت فرانسه به مدال رشادت ملى فرانسه نايل شده است. ارامنه در فعاليت هاى تجسسى نيز شركت داشته و فعاليت اطلاعاتى گئورگ وارتانيان طى كنفرانس نوامبر سال ١٩٤٣سران متفق در تهران بسيار معروف است. او توانست با رهبرى ايوان آقايانتس، افسر اطلاعاتى سفارت شوروى در تهران، برنامه ترور رهبران شركت‌كننده در كنفرانس تهران را خنثى سازد.

كارخانجات و توليدى‌هاى ارمنستان نيز نقش بسزایی در پشتيبانى جنگ داشته‌اند. اين توليدى‌ها تجهيزات نظامى، مواد منفجره، تسهيلات مخابراتى ، كاربيت، مس، آلومين ، كائوچو و غيره براى ارتش تهيه كرده‌اند. فهرست اين كالاها به سيصد قلم مى‌رسد. هوسپ اوربلى، آكادميسين و شرق‌شناس معروف كه رياست موزه مشهور ارميتاژ لنينگراد در دوره جنگ را بر عهده داشت، توانست نمونه‌هاى با ارزش و تاريخى اين موزه را از تاراج نيروهاى اشغالگر محافظت كرده و اين گنجينه هاى فرهنگى را در نقاط امن پنهان كند. اوربلى آنگاه در دادگاه نورنبرگ اسنادى در باره انهدام گنجينه‌هاى تاريخى و فرهنگى توسط فاشيست‌ها ارائه داد.

در روز نهم ماه مه ١٩٤٥ ميلادى ميدان مركزى مشهور ايروان كه لنين نام داشت چراغانى و اين پيروزى بزرگ جشن گرفته شد. كهنه‌سربازان شركت كننده در اين جنگ بزرگ، خانواده‌هاى آنان و آثار تاريخى و فرهنگى به‌جا مانده از اين جنگ در قلمروى ارمنستان اكنون تحت حمايت دولت ارمنستان است.

منبع: رادیو عمومی ارمنستان